Aλχημία, η επιστήμη της γνώσης

 

Η αλχημεία, παρόλο που μετράει αιώνες ζωής ως επιστήμη, εν τούτοις εξακολουθεί να παρουσιάζει ακόμη και σήμερα εξαιρετικό ενδιαφέρον και να προκαλεί πολλά ερωτήματα. Τι είναι τελικά η αλχημεία; Οι οπαδοί της περιβόητης αυτής θεωρίας το θέτουν όσο πιο απλά μπορούν στους υπόλοιπους... κοινούς θνητούς.

  Οποιαδήποτε ατελής ύλη που μπορεί να μετατραπεί στο ύψιστο επίπεδο τελειότητας μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί αντικείμενο της αλχημείας. Για παράδειγμα, από τα κοινά μέταλλα μπορεί να μετατραπεί σε χρυσό (το ύψιστο αγαθό της κατηγορίας) και από την κοινή σάρκα να δημιουργηθεί η αιώνια ζωή! Μάλιστα, κάποια παρατραβηγμένη θεωρία τους θέλει ως υπεύθυνους της πρώτης κλωνοποίησης με πρωτοπόρο τον Ιούλιο Κάμιλλο... Σύμφωνα με μια εκδοχή, ο όρος κατάγεται από την ελληνική λέξη χημεία (ή χυμεία). Κατά μία άλλη άποψη, όταν οι `Αραβες εισέβαλαν στην Αίγυπτο, την οποία ονόμαζαν Khem (Μαύρη Γη), τον 7ο αιώνα, ανακάλυψαν ότι οι Αιγύπτιοι γνώριζαν την τέχνη του χρυσού. Έτσι, ονόμασαν την επεξεργασία του χρυσού Al Kimiya, δηλαδή, "η τέχνη της Μαύρης Γης" (Αιγύπτου).

     Τι είναι

     Πρόκειται για ένα περίεργο κράμα μυστικισμού και επιστήμης. Θα μπορούσε να οριστεί ως η τέχνη της μετουσίωσης που επιτυγχάνεται μέσω μιας μακράς διαδικασίας εξάγνισης, η οποία, αρχίζοντας από τη βάση, φθάνει ύστερα από επίμοχθη πορεία στο πιο αγνό και ευγενές επίπεδο. Πάνω απ' όλα όμως, είναι μια φιλοσοφία που στην προσπάθειά της να κατανοήσει τον νόμο του σύμπαντος αντλεί δύναμη από τη γνώση της φύσης. Οι αλχημιστές προσπαθούσαν να επιτελέσουν το μεγάλο έργο, δηλαδή την παρασκευή της φιλοσοφικής λίθου, μιας ιδανικής ουσίας που θα μπορούσε να μετατρέψει όλα τα μέταλλα σε χρυσάφι, να θεραπεύσει όλες τις αρρώστιες και συνεπώς να παρέχει αιώνια ζωή. Το βαθύτερο νόημα αυτής της αναζήτησης είχε να κάνει με τη μυστική τελείωση του πειραματιστή, δηλαδή της μεταστοιχείωσης της ζωώδους κατώτερης φύσης του σε μια ανώτερη, θεία κατάσταση. Αυτό το είδος της μυστικής αλχημείας, που αναπτύχθηκε παράλληλα με την πρακτική, είχε σκοπό την ανεύρεση της πεμπτουσίας και του πνευματικού χρυσού.

 Η προέλευσή της

     Τα πρώτα ίχνη της αλχημείας ως αυθυπόστατης τέχνης τα συναντούμε γύρω στον 1ο αιώνα μ.Χ., ενώ ο όρος αλχημεία συναντάται για πρώτη φορά στα έργα του Φιρμίκου Ματέρνου, ο οποίος έζησε στην εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Γενέτειρα της αλχημείας θεωρείται η Αρχαία Αίγυπτος κατά την Ελληνιστική Περίοδο. Από την Αραβία διαδόθηκε στην Ευρώπη μέσω Ισπανίας κυρίως, όπου άνθησε κατά τον Μεσαίωνα.

    

 Τα είδη

     Σε κάθε πολιτισμό στον οποίο συναντούμε ίχνη αλχημείας πάντοτε είναι στενά συνδεδεμένη με μια εσωτερική ή μυστικιστική παράδοση: Στην Κίνα με τον Ταοϊσμό, στην Ελληνιστική Αίγυπτο με τη γνώση, στις χώρες του Ισλάμ με ερμητικές και μυστικιστικές σχολές και στη Δύση του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης συνδέθηκε με τον ερμητισμό και τον χριστιανικό μυστικισμό. Η αλχημεία συνδέθηκε στενά με την αστρολογία, γι' αυτό και τα επτά μέταλλα που γνώριζαν οι αλχημιστές συμβολίζονταν από τα επτά ουράνια σώματα που ήταν γνωστά εκείνη την εποχή. Εξάλλου, όλες οι τέχνες του ερμητισμού αναφέρονται σε δύο θεμελιώδεις αρχές, το sol που συμβολίζει τον Ήλιο, το χρυσό, τον ουρανό και το φως και το luna που συμβολίζει τη Σελήνη, το ασήμι, το νερό και πολλά άλλα.

"Μόνο αυτός που γνωρίζει πώς να φτιάξει τη φιλοσοφική λίθο κατανοεί τις λέξεις που την περιγράφουν..." Η μυστικότητα ήταν κανόνας σε όλες τις τέχνες και τις επιστήμες στα πρώτα τους στάδια. Η ανάγκη απόκρυψης πληροφοριών λόγω των διώξεων που είχαν υποστεί οι αλχημιστές οδήγησε σε έναν κυκεώνα συμβολισμών και αλληγορικών εικόνων, με αποτέλεσμα τα αλχημικά κείμενα να είναι επιτηδευμένα δυσνόητα σε κάθε αμύητο. Οι συμβολικές γκραβούρες με αλχημικές εικόνες υπήρξαν ο πρόδρομος του συμβολισμού στις εικαστικές τέχνες.

Σύμφωνα με μία αρκετά παρατραβηγμένη θεωρία, οι αλχημιστές υπήρξαν οι πρώτοι που καταπιάστηκαν με την τεχνική δημιουργία της ζωής. Οι αλχημιστές του Μεσαίωνα μιλούν για τον "Homonculus", γιο του Ήλιου και της Σελήνης, ένα αβλαβές πλάσμα, μικρού μεγέθους, που έχει κατασκευαστεί με αίμα και σπέρμα. Λέγεται μάλιστα πως ο αλχημιστής Ιούλιος Κάμιλλος φύλαγε σε ένα μπουκάλι ένα ανθρωπάκι με το ύψος ενός δακτύλου. Κάποιοι υποστήριξαν και διέδωσαν την ιδέα, άλλοι το θεώρησαν ανόητο, ενώ πολλοί είδαν στον "Homonculus" ένα σύμβολο του υδραργύρου. 

 Φάρμακα και καλλυντικά

     Η επεξεργασία των φυτών αποτελεί ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο της αλχημείας και ονομάζεται σπαγγερία από τις αρχαίες ελληνικές λέξεις σπω (σπάω) και αγείρω (συναθροίζω). Η σπαγγειρική διαδικασία είναι ο διαχωρισμός των τριών θεμελιωδών στοιχείων και η επανασύνδεσή τους με διαφορετική μορφή. Το αποτέλεσμα είναι παρασκεύασμα απολύτως φυσικό, επειδή είναι φτιαγμένο όχι μόνο με την αναστολή των συμπτωμάτων, αλλά ενεργεί και στη ρίζα της δυσαρμονίας. Η τέχνη της σπαγγερίας εφαρμόζεται σήμερα σε ένα χωριό της Ιταλίας σε έναν γεωργικο-αλχημιστικό συνεταιρισμό, όπου τα φυτά καλλιεργούνται και επεξεργάζονται σύμφωνα με τις απόκρυφες μεθόδους των παλιών αλχημιστών για τη δημιουργία φαρμάκων και καλλυντικών. Η αλχημεία αποτέλεσε πεδίο έρευνας καθ' όλη τη διάρκεια του 18ου αιώνα. Η ανάπτυξη επιστημών όπως η φυσική, η χημεία και η βιολογία τον 19ο αιώνα περιθωριοποίησαν την αλχημεία, γεγονός που αποδεικνύεται από την απουσία νέων εκδόσεων με αλχημικά έργα. Η συστηματική μελέτη της αλχημείας επέστρεψε τον 20ο αιώνα.

Έτσι σε πολλές από τις ανεπτυγμένες χώρες του πλανήτη μπορούμε να αναζητήσουμε εργαστήρια και οργανώσεις αλχημιστών. Για παράδειγμα, στη Γαλλία υπάρχει η ομάδα "Οι φιλόσοφοι της φύσης", της οποίας τα μέλη ανέρχονται σε 1.500 και όλα ασχολούνται πρακτικά με την αλχημεία. Στην Αυστραλία βρίσκεται μία άλλη οργάνωση, η οποία με την επίβλεψη του δόκτορος Αρτούρ Φερές ασχολείται με μια καινούργια τεχνική παραγωγής λαδιού από το σίδερο. Τέλος, στην τσέχικη πρωτεύουσα Πράγα οι κατοικίες και τα εργαστήρια των εκεί αλχημιστών διατηρούνται ανέπαφα έως και σήμερα. Η "συνοικία των αλχημιστών" είναι εκεί να μας θυμίζει ότι κάποιες φορές η φαντασία δεν απέχει και τόσο πολύ από την πραγματικότητα...